یکی از زبان‌های برنامه‌نویسی پرکاربرد مایکروسافت که شهرت زیادی بین برنامه‌نویس‌های باسابقه دارد، ویژوال بیسیک است که با هدف ساده‌سازی فرآیند توسعه نرم‌افزار طراحی شده است. محیط گرافیکی جذاب و ساده، یادگیری آسان و امکان توسعه سریع برنامه‌ها باعث شده تا یادگیری "Visual Basic" به گزینه‌ای مناسب برای مبتدیان و حتی توسعه‌دهندگان حرفه‌ای تبدیل شود.

این زبان برای توسعه ابزارهای حرفه‌ای و کارهای تخصصی نسخه‌های جدیدی را ارائه کرده، بنابراین آشنایی با تاریخچه، قابلیت‌ها و کاربردهای این زبان می‌تواند برای علاقه‌مندان جذاب باشد. اگر به‌تازگی وارد حوزه برنامه‌نویسی شده‌اید یا به‌دنبال ابزاری کاربردی و ساده هستید، پیشنهاد می‌کنیم مطالعه این مقاله از مجله سبزلرن را از دست ندهید!

ویژوال بیسیک به زبان ساده

ویژوال بیسیک (Visual Basic) که به اختصار "VB" نیز نامیده می‌شود یک زبان برنامه‌نویسی و محیط توسعه است که در نسخه‌های جدیدتر خود از مفاهیم شی‌گرایی پشتیبانی می‌کند. در چارچوب ویژوال بیسیک توسعه‌دهندگان می‌توانند از ویژگی‌های مبتنی بر رابط کاربری گرافیکی برای تغییر کد از امکان کشیدن و رها کردن استفاده کنند. این ویژگی به آن‌ها اجازه می‌دهد رفتار، عملکرد و ظاهر اشیاء مختلف را با استفاده از عناصر گرافیکی تعریف کنند.

Visual Basic یک زبان رویداد محور است؛ یعنی برنامه به کارهایی مثل کلیک یا تایپ کاربر واکنش نشان می‌دهد. سادگی این زبان باعث شده یادگیری آن آسان باشد و بتوان با آن خیلی سریع برنامه‌های کاربردی و نمونه‌های اولیه ساخت.

تاریخچه کوتاه و نسخه‌های مختلف

Visual Basic نامی برای خانواده‌ای از زبان‌های برنامه‌نویسی مایکروسافت است. کاربرپسندی دلیل اصلی مایکروسافت برای توسعه یک زبان برنامه‌نویسی ریشه‌دار در بیسیک بود. 

تفاوت ویژوال بیسیک با سایر زبان‌های برنامه‌نویسی

در یک مقایسه ساده با سایر زبان‌ها، ویژوال بیسیک برنامه‌نویسی را آسان کرد. بسیاری از توسعه‌دهندگان، به‌‌ویژه برنامه‌نویسان ++C/C، معتقد بودند برنامه‌نویسی باید حوزه‌ای تخصصی باقی بماند. اما Visual Basic با رویکرد ساده‌سازی توسعه نرم‌افزار، این دیدگاه را تغییر داد. برای نمونه کار با Visual Basic در مقایسه با استفاده از "Mechano" در ++C/C (که نیاز به تخصص دارد) مانند استفاده از بلوک‌های "Duplo" (لگوهای کوچک) است.

ویژگی‌ها و قابلیت‌های ویژوال بیسیک

ویژوال بیسیک به‌دلیل سهولت استفاده و قابلیت‌های بصری‌ خود مشهور است، اما دلیل محبوبیت آن فراتر از جذابیت ظاهری‌ است. معماری قوی و تطبیق‌پذیری آن با مجموعه‌ای از ویژگی‌های اساسی باعث شده که در طول زمان به کار خود ادامه دهد:

محیط توسعه یکپارچه (IDE)

با توجه به آغاز به کار خود به عنوان ابزاری متناسب با ویندوز، ویژوال بیسیک از ادغام یکپارچه با سیستم عامل برخوردار است. این امر تضمین می‌کند که برنامه‌های توسعه یافته با Visual Basic ذاتا برای اکوسیستم ویندوز بهینه شده‌اند، چه در ارتباط با APIهای ویندوز و چه در استفاده کارآمد از منابع سیستم.

رابط کاربری گرافیکی و برنامه‌نویسی آسان

با استفاده از این برنامه می‌توان فرمان‌های مربوط به مجموعه رکوردهای تکراری را به ‌صورت بصری و فقط با کشیدن و رها کردن ایجاد کرد. همچنین در محیط جدید آن، توسعه‌دهندگان می‌توانند کنترل‌های متصل به داده را به ‌راحتی روی فرم‌ها قرار دهند و فرم‌های دلخواه بسازند. طراحی جدید بخش گزارش هم امکان ایجاد سریع گزارش‌ها را فراهم می‌کند و ساخت سلسله‌ مراتب داده‌های سفارشی تنها با پر کردن یک فرم ساده و کشیدن آن به صفحه انجام می‌شود.

پشتیبانی از پایگاه داده‌ها و فایل‌ها

ویژوال بیسیک 6.0 مجموعه‌ای کامل از ابزارها را برای ادغام پایگاه‌های داده با هر برنامه‌ای ارائه می‌دهد. ویژگی‌های پایگاه داده شامل ابزارهای طراحی برای ایجاد و اصلاح پایگاه‌های داده مایکروسافت "SQL Server"، اوراکل ۷.۳.۳ یا بالاتر و "AS/400" است.

ماکروها و اتوماسیون در ویندوز

بسیاری از برنامه‌نویسان Visual Basic را دوست دارند، زیرا به آنها کمک می‌کند برنامه‌ها را سریع بسازند. این زبان برای رایانه‌های ویندوزی کاربرد دارد و برای ایجاد برنامه‌هایی با دکمه‌ها، منوها و پایگاه‌های داده بدون نوشتن کدهای متعدد بهترین است.

همچنین ماکروها به متخصصان مالی مانند حسابداران، تحلیلگران، معامله‌گران، مدیران پرتفوی و غیره اجازه می‌دهند تا حجم عظیمی از داده‌ها را به سرعت تجزیه و تحلیل و تنظیم کنند.

کاربردهای ویژوال بیسیک

برنامه‌نویس‌هایی که از ویژوال بیسیک استفاده می‌کنند، معتقدند این زبان قابلیت‌هایی زیادی دارد و می‌توان از آن در توسعه انواع نرم‌افزارها و اتوماسیون استفاده کرد. به‌صورت کلی کاربردهای اصلی Visual Basic عبارت‌اند از:

توسعه نرم‌افزارهای دسکتاپ ویندوز

توسعه نرم‌افزارهای دسکتاپ ویندوز با استفاده از Visual Basic آسان است. برای نمونه با استفاده از برنامه "Visual Basic.NET" می‌توانید برای اتصالات دسکتاپ از راه دور و پروتکل (RDP) برنامه ریزی کنید. خوب است بدانید که RDP (پروتکل دسکتاپ از راه دور) هم پروتکلی است که توسط مایکروسافت توسعه داده شده و یک رابط گرافیکی برای اتصال به کامپیوتر دیگر از طریق اتصال شبکه در اختیار کاربر قرار می‌دهد.

 خدمات دسکتاپ از راه دور ویندوز یک جزء مجازی‌سازی ارائه مبتنی بر سرور اس و، به کاربر اجازه می‌دهد از طریق شبکه به برنامه‌ها و داده‌های میزبانی شده روی یک کامپیوتر دیگر و از راه دور دسترسی پیدا کند.

ساخت برنامه‌های اداری و تجاری

VB.NET حاصل توسعه و تکامل Visual Basic است. به همین دلیل، برنامه‌نویسانی که پیش‌تر با ویژوال Basic کار کرده‌اند، می‌توانند بدون دشواری وارد محیط ‎.NET شوند. ویژوال بیسیک امکان استفاده از مجموعه گسترده‌ای از کتابخانه‌های ‎.NET را فراهم می‌کند که برای طراحی و پیاده‌سازی نرم‌افزارهایی در حوزه پیام‌رسانی، شبکه‌های اجتماعی، پردازش سفارش‌های تجارت الکترونیک، مدیریت زنجیره تامین و لجستیک کاربرد گسترده‌ای دارند.

ضمنا سازمان‌ها می‌توانند از طریق قابلیت "COM"، برنامه‌های مبتنی بر "VBA" را فراتر از محیط داخلی خود به کار بگیرند. این ویژگی باعث می‌شود نرم‌افزارهای سازمانی بتوانند با سیستم‌ها و برنامه‌های غیر مایکروسافتی یا اختصاصی تعامل داشته باشند و دامنه ارتباطات نرم‌افزاری خود را گسترش دهند.

اتوماسیون و ایجاد ماکروها در اکسل و آفیس

مایکروسافت از VBA برای توسعه و گسترش قابلیت‌های نرم‌افزارهای مجموعه آفیس (Office) مانند "Excel" و "PowerPoint" هم بهره می‌برد. برای نمونه مهم‌ترین کاربرد VBA در سیستم ماکروها است؛ قابلیتی که امکان خودکارسازی بسیاری از عملیات تکراری مانند مدیریت متن، تولید نمودارها و ساخت جداول سفارشی را فراهم می‌کند. به این معنی که با این قابلیت کاربران می‌توانند زمان کمتری صرف کارهای روزمره کنند.

نمونه‌های کوچک پروژه‌های کاربردی

برای درک بهتر کارایی این برنامه می‌توانیم مثالی از نحوه دسترسی به VBA در اکسل را در نظر بگیریم. برای این کار کافیست "Alt + F11" را فشار دهید. ورک‌بوک اکسل موجود شما در حال اجرا باقی می‌ماند، اما یک پنجره جدید برای "Microsoft Visual Basic for Applications" ظاهر می‌شود. در سمت چپ بالای پنجره VBA، پروژه‌های فعلی نمایش داده می‌شوند. فایل "InvestopediaProject" در این مثال آماده دریافت کد VBA است:

این پنجره، ویژگی‌های پروژه انتخاب شده را در پایین سمت چپ نمایش می‌دهد. ویژگی‌ها به صورت پروژه‌ها یا ورک‌بوک‌های انتخاب شده فهرست شده‌اند. این ویژگی‌ها به طور پیش‌فرض به ترتیب حروف الفبا فهرست شده‌اند، اگرچه می‌توان آنها را بر اساس دسته‌بندی هم مرتب کرد.

هنگامی که روی یک پروژه مربوط به ویژوال بیسیک در بالا سمت چپ دو بار کلیک می‌کنید، یک پنجره جدید ظاهر می‌شود. هیچ اطلاعاتی در این قسمت وجود ندارد، اما دو منوی کشویی با عنوان "General" و "Declarations" مشاهده خواهید کرد. کد VBA به‌صورت مستقیم در این پنجره کد نویسی وارد می‌شود.

مقایسه ویژوال بیسیک و ویژوال بیسیک دات‌نت (VB.NET)

VB.NET نسخه‌ای مدرن‌تر و پیشرفته‌تر نسبت به Visual Basic کلاسیک است که با پشتیبانی از شی‌گرایی، type-safety، چندریسمانی و اجرای کد در محیط CLR، برای توسعه نرم‌افزارهای امروزی مناسب‌تر است. در مقابل Visual Basic کلاسیک به دلیل معماری قدیمی‌تر، امکانات محدودتر در شی‌گرایی، مدیریت حافظه و توسعه برنامه‌های مدرن، بیشتر برای نگهداری نرم‌افزارهای قدیمی استفاده می‌شود. 

شروع کار با ویژوال بیسیک

برای به حداکثر رساندن بهره‌وری خود هنگام کار با Visual Basic، انتخاب یک محیط توسعه یکپارچه (IDE) حیاتی است. محبوب‌ترین انتخاب برای توسعه VB هم مایکروسافت ویژوال استودیو به شمار می‌رود، زیرا یک مجموعه کامل است که تمام ویژگی‌های مورد نیاز برای کدنویسی و اشکال‌زدایی کارآمد را فراهم می‌کند.

دانلود و نصب محیط توسعه

پس از انتخاب نسخه مورد نظر خود از ویژوال استودیو، این مراحل را برای نصب آن روی دستگاه مورد نظر دنبال کنید:

1. به وب‌سایت رسمی ویژوال استودیو مراجعه کرده و نصب‌کننده نسخه مورد نظر را دانلود کنید.

2. نصب‌کننده را اجرا کنید و اجزای مربوط به توسعه Visual Basic را انتخاب نمایید. باید مطمئن شوید که فضای مناسب برای توسعه .NET درست انتخاب شده است.

3. دستورالعمل‌های روی صفحه را برای تکمیل فرآیند نصب دنبال کنید.

4. پس از نصب، برنامه ویژوال استودیو را باز کنید و یک پروژه جدید ایجاد نمایید. اینجا باید مطمئن شوید که تنظیمات شما به درستی کار می‌کند.

با نصب ویژوال استودیو، به ویژگی‌های پیشرفته‌ای مانند IntelliSense برای پیشنهاد کد، یک دیباگر قوی و امکان آزمایش یکپارچه برنامه‌های خود دسترسی خواهید داشت. برای استفاده بهتر از ویژوال بیسیک فراموش نکنید که ایجاد یک فضای کاری مناسب در ویژوال استودیو، برای یک فرآیند توسعه سازمان‌یافته و کارآمد بسیار مهم است. با تنظیم پنجره‌ها، پنل‌ها و نوارهای ابزار مطابق با ترجیحات خود، فضای کاری‌تان را سفارشی کنید.

نکات کاربردی برای مبتدیان ویژوال بیسیک

برای مبتدیان بهتر است ابتدا با محیط ویژوال بیسیک آشنا شوند و یادگیری پایه‌ای سینتکس و کار با فرم‌ها و کنترل‌ها را تمرین کنند. نکات کاربردی شامل استفاده از اشیاء و متغیرها به‌درستی، مدیریت خطاها با "Try-Catch" و طراحی رابط کاربری ساده و قابل فهم است. همچنین تمرین با پروژه‌های کوچک مثل ماشین حساب یا دفترچه یادداشت کمک زیادی به تسلط می‌کند. برای یادگیری حرفه‌ای نیز دوره‌های آنلاین آکادمی سبزلرن منبع خوبی هستند که مباحث پایه تا پیشرفته را همراه با پروژه‌های واقعی آموزش می‌دهند و مسیر یادگیری را سریع‌تر و هدفمندتر می‌کنند.