آشنایی با HTTP؛ ساختار، متدها و کدهای وضعیت

شهرام خندقی

1404/11/20

آشنایی با HTTP؛ ساختار، متدها و کدهای وضعیت

سرفصل های این مقاله:

HTTP چیست؟ تعریف ساده و کاربرد آن متدهای HTTP و کاربرد هر کدام تفاوت HTTP و HTTPS نسخه‌های HTTP و تفاوت آن‌ها HTTP در برنامه‌نویسی: چگونه درخواست HTTP ارسال کنیم؟ سوالات متداول

در دنیای اینترنت هر بار که روی یک لینک کلیک می‌کنید یا وارد سایتی می‌شوید، پشت‌صحنه با پروتکل مهمی به نام “HTTP” در ارتباط هستید! پروتکلی که به‌عنوان زبان مشترک میان مرورگر شما و سرورهای اینترنتی عمل کرده و امکان رد و بدل شدن صحیح اطلاعات را فراهم می‌کند. اگر به ابتدای آدرس سایت‌ها توجه کرده باشید، حتما عبارت «http» را دیده‌اید، اما این تنها ظاهر ماجراست. در این مقاله از مجله سبزلرن قصد داریم به‌زبان ساده توضیح ‌دهیم که HTTP چیست، چگونه کار می‌کند و چرا این پروتکل یکی از حیاتی‌ترین اجزای ساختار وب امروزی محسوب می‌شود.

HTTP چیست؟ تعریف ساده و کاربرد آن

در ساده‌ترین تعریف برای HTTP چیست؟ باید بگوییم که “HTTP” یا “HyperText Transfer Protocol” پروتکل اصلی ارتباطی در وب است. پروتکل HTTP در سال ۱۹۹۱ توسط تیم «برنرز لی» معرفی شد، اولین استاندارد رسمی برای تبادل اطلاعات در اینترنت بود و امکان ساخت صفحات وب و برقراری ارتباط میان سرور و مرورگر را فراهم کرد. HTTP به زبان ساده یعنی پروتکلی که کمک می‌کند وقتی روی یک لینک کلیک، صفحه‌ای را باز یا فرمی ارسال می‌کنید، درخواست شما به سرور منتقل شده و پاسخ مناسب به مرورگر بازگردد. این پروتکل اساس عملکرد همه وب‌سایت‌ها و بسیاری از سرویس‌های آنلاین است و به‌دلیل سادگی، سرعت و قابلیت توسعه به یکی از مهم‌ترین اجزای دنیای وب تبدیل شده است.

چرا به HTTP پروتکل متن‌باز گفته می‌شود؟

استانداردها، ساختار و نحوه عملکرد پروتکل HTTP به‌نحوی است که آن را به‌صورت عمومی و آزاد منتشر و برای همه توسعه‌دهندگان، شرکت‌ها و سازمان‌ها قابل استفاده، بررسی و توسعه می‌کند. هیچ محدودیت مالکیتی یا تجاری برای استفاده از HTTP وجود ندارد و هر فرد یا سیستمی می‌تواند بدون نیاز به مجوز خاص آن را در پروژه‌های خود پیاده‌سازی کند. همین دسترسی آزاد باعث شده HTTP به‌سرعت به استاندارد جهانی وب تبدیل و امکان همکاری، یکپارچگی و نوآوری در مقیاس وسیع فراهم شود.

HTTP چگونه کار می‌کند؟ (مدل Request / Response)

HTTP بر اساس یک مدل ساده درخواست–پاسخ (Request/Response) کار می‌کند. مرورگر (Client) یک درخواست را برای سرور ارسال می‌کند و سرور پس از پردازش، پاسخ مناسب را برمی‌گرداند. برای مثال وقتی آدرس یک سایت را وارد می‌کنید، مرورگر یک درخواست GET به سرور می‌فرستد و سرور فایل HTML صفحه را در قالب یک پاسخ HTTP به شما تحویل می‌دهد. این چرخه در هر بار کلیک باز کردن صفحه یا ارسال فرم تکرار می‌شود.

ساختار یک درخواست HTTP

این تبادل در چارچوب یک مکانیزم “Handshaking” انجام می‌شود؛ ابتدا کلاینت با ارسال درخواست ارتباط را آغاز می‌کند، سپس سرور وجود و امکان ارائه اطلاعات را تایید کرده و در مرحله بعد داده‌ها را در بسته‌های کوچک‌تر تقسیم کرده و داده‌ها از طریق پروتکل TCP/IP منتقل می‌شوند؛TCP وظیفه تضمین صحت و ترتیب داده‌ها را دارد و در صورت استفاده از HTTPS، امنیت ارتباط توسط TLS تامین می‌شود. این ارتباط معمولا روی پورت ۸۰ برقرار می‌شود و مجموعه درخواست‌ها و پاسخ‌هایی که میان کلاینت و سرور رد و بدل می‌شود یک “Session” را تشکیل می‌دهد. این چرخه در هر بار باز کردن صفحه یا ارسال فرم تکرار می‌شود و اساس کارکرد وب مدرن را تشکیل می‌دهد.

GET /index.html HTTP/1.1
Host: example.com
User-Agent: Chrome/123
Accept: text/html

ساختار یک پاسخ HTTP

یک درخواست HTTP از سه بخش اصلی تشکیل می‌شود. ابتدا “Request Line” قرار دارد که شامل متدهایی مانند “GET” یا “POST”، آدرس منبع (URL) و نسخه HTTP است. پس از آن بخش “Headers” قرار می‌گیرد که اطلاعات تکمیلی مانند نوع مرورگر، نوع داده مورد انتظار، کوکی‌ها یا توکن‌های احراز هویت را در بر می‌گیرد. در نهایت برخی متدها مانند “POST” دارای “Body” هستند که اطلاعات ارسال‌شده از سمت کاربر، مانند داده‌های فرم یا محتوای “JSON”، در آن قرار می‌گیرد.

HTTP/1.1 200 OK
Content-Type: text/html
Content-Length: 125
<html>
    <body>Hello World</body>
</html>

متدهای HTTP و کاربرد هر کدام

در پروتکل HTTP، هر متد نقش مشخصی در مدیریت تبادل اطلاعات میان کلاینت و سرور دارد؛ برخی مانند “GET” برای دریافت داده استفاده می‌شوند، برخی مانند “POST”، “PUT” و “PATCH” برای ارسال و به‌روزرسانی اطلاعات به کار می‌روند و متدهایی مانند DELETE امکان حذف منابع را فراهم می‌کنند. همچنین متدهای “HEAD”، “OPTIONS”، “CONNECT” و “TRACE” کاربردهای فنی‌تری در بررسی وضعیت منابع، مدیریت امنیت، ایجاد تونل‌های ارتباطی و عیب‌یابی دارند. آشنایی با این متدها برای برنامه‌نویسان ضروری است، زیرا پایه کار با API ها، ساخت سرویس‌های تحت وب و مدیریت درخواست‌ها در معماری وب بر همین روش‌ها استوار است.

متد	کاربرد	مثال
GET	دریافت داده از سرور بدون تغییر در منبع	GET /products?id=10
POST	ایجاد یک منبع جدید با ارسال داده به سرور	POST /users
PUT	بروزرسانی کامل یک منبع موجود	PUT /users/5
PATCH	بروزرسانی بخشی از یک منبع	PATCH /users/5
DELETE	حذف یک منبع از سرور	DELETE /users/5
HEAD	دریافت فقط هدرهای پاسخ بدون Body	HEAD /file.pdf
OPTIONS	نمایش متدهای مجاز برای یک URL	OPTIONS /api/users
CONNECT	برای ایجاد تونل TCP	CONNECT example.com:443
TRACE	عیب‌یابی و بازگشت مسیر درخواست	TRACE /path

تفاوت HTTP و HTTPS

پروتکل “HTTP” روش استاندارد تبادل اطلاعات در وب است، اما به‌صورت پیش‌فرض داده‌ها را بدون رمزنگاری ارسال می‌کند! یعنی اگر شخصی در مسیر ارتباطی قرار گیرد، می‌تواند اطلاعات را مشاهده یا حتی تغییر دهد. برای رفع این مشکل، نسخه امن‌تر یعنی “HTTPS” معرفی شد که از پروتکل‌های “SSL/TLS” برای رمزنگاری داده‌ها استفاده می‌کند.

در HTTPS علاوه‌بر این‌که محتوا قابل خواندن نیست، اصالت سرور نیز توسط گواهی امنیتی تایید می‌شود، به همین دلیل در وب‌سایت‌هایی که فرم پرداخت، ورود کاربران یا تبادل اطلاعات حساس دارند، استفاده از HTTPS یک استاندارد ضروری محسوب می‌شود.

ویژگی	HTTP	HTTPS
نوع ارتباط	بدون رمزنگاری	رمزنگاری‌شده با SSL/TLS
امنیت داده‌ها	آسیب‌پذیر نسبت به شنود و دستکاری	حفاظت‌شده و غیرقابل خواندن
پورت پیش‌فرض	۸۰	۴۴۳
گواهی امنیتی	ندارد	دارد (SSL Certificate)
از لحاظ سئو	اعتبار کمتر در موتور جستجو	امتیاز مثبت در سئو
احتمال حملات Man-in-the-Middle	بالا	بسیار کم

نسخه‌های HTTP و تفاوت آن‌ها

پروتکل HTTP از زمان پیدایش اینترنت تاکنون بارها به‌روزرسانی شده تا با نیازهای جدید وب سازگار شود. هر نسخه نسبت به نسخه قبل سرعت بیشتر، امنیت بالاتر و کارایی بهتری ارائه می‌دهد. از نسخه‌های اولیه مانند “HTTP/0.9” که بسیار ساده بودند تا نسخه‌های مدرن مثل “HTTP/2” و “HTTP/3” که لود صفحات را چند برابر سریع‌تر می‌کنند، این تکامل نشان می‌دهد اینترنت برای پشتیبانی از محتوای سنگین، کاربران زیاد و ارتباطات امن به نسخه‌های پیشرفته‌تر نیاز داشته است. به‌صورت کلی مهم‎ترین نسخه‌های HTTP عبارت‌اند از:

HTTP/0.9 – نسخه ابتدایی و بسیار ساده

HTTP/0.9 تنها از متد “GET” پشتیبانی می‌کرد و بدون هدر یا بدنه، صرفاً قادر به ارائه محتوای خام “HTML” بود. این محدودیت‌ها باعث می‌شد وب تعامل‌پذیری چندانی نداشته باشد و همین موضوع زمینه‌ساز توسعه نسخه‌های بعدی شد.

HTTP/1.0 -آغاز استانداردسازی واقعی وب

با معرفی HTTP/1.0 هدرها وارد پروتکل شدند و متدهایی مانند “POST” و “HEAD” امکان ارسال داده و پردازش‌های پیچیده‌تر را فراهم کردند. با این‌حال، نیاز به ایجاد اتصال جداگانه برای هر درخواست موجب کاهش سرعت می‌شد و نسخه‌ای بهینه‌تر را ضروری می‌کرد.

HTTP/1.1 – رایج‌ترین نسخه سنتی وب

HTTP/1.1 با ویژگی‌هایی مانند اتصال پایدار (Keep-alive)، سیستم کش پیشرفته و پشتیبانی از متدهای بیشتر، عملکرد وب را به‌طور چشمگیری بهبود داد. این نسخه خطاها را بهتر مدیریت می‌کند و هنوز هم در بسیاری از وب‌سایت‌ها نسخه پایه و پراستفاده به شمار می‌رود.

HTTP/2 – افزایش چشمگیر سرعت وب

HTTP/2 با استفاده از ساختار باینری، ویژگی “Multiplexing” و فشرده‌سازی هدرها، سرعت و کارایی ارتباطات وب را چند برابر کرد. این نسخه به‌ویژه در سایت‌های مدرن و پرمنبع، زمان لود صفحات را کاهش می‌دهد و تجربه کاربری را به‌مراتب بهبود می‌بخشد.

HTTP/3 -نسل جدید مبتنی بر QUIC

HTTP/3 بر پایه پروتکل QUIC ساخته شده و وابستگی به TCP را از بین برده است، در نتیجه اتصال سریع‌تر و پایدارتری حتی در شبکه‌های موبایل ارائه می‌دهد. بهره‌گیری از TLS 1.3 به‌صورت پیش‌فرض نیز امنیت بالاتری ایجاد می‌کند و این نسخه را به آینده استانداردهای وب تبدیل کرده است.

HTTP در برنامه‌نویسی: چگونه درخواست HTTP ارسال کنیم؟

در برنامه‌نویسی ارسال درخواست‌های “HTTP” بخش مهمی از ارتباط با سرورها، APIها و سرویس‌های تحت وب است. برنامه‌نویسان با استفاده از متدهای مختلف می‌توانند داده‌ها را از سرور دریافت کرده یا اطلاعات جدید ارسال کنند. این کار معمولا از طریق توابع داخلی زبان‌ها یا ابزارهای تخصصی انجام می‌شود. وقتی برنامه‌نویس بداند HTTP چیست و ساختار درخواست‌ها چگونه کار می‌کند، می‌تواند با ساخت API های حرفه‌ای، ارسال داده، دریافت پاسخ و مدیریت خطاها به‌صورت دقیق‌تری کار کند. اگر قصد دارید کار با HTTP را در پروژه‌های واقعی، ساخت API و معماری وب به‌صورت حرفه‌ای یاد بگیرید، دوره‌های تخصصی آکادمی سبزلرن بهترین مسیر برای شروع و پیشرفت هستند.

سوالات متداول

آیا HTTP یک زبان برنامه‌نویسی است؟

خیر، HTTP زبان برنامه‌نویسی نیست؛ یک پروتکل ارتباطی است که فقط نحوه ارسال و دریافت داده میان سرور و مرورگر را مشخص می‌کند و هیچ منطق اجرایی یا کدنویسی ندارد.

فرق HTTP با HTTPS چیست و چرا HTTPS امن‌تر است؟

HTTPS همان HTTP به‌علاوه رمزنگاری SSL/TLS است؛ یعنی داده‌ها هنگام انتقال رمز می‌شوند و در برابر سرقت، شنود یا تغییر محافظت شده و امنیت تبادل اطلاعات بسیار بالاتر می‌رود.

استیت‌لس بودن HTTP چه معنایی دارد؟

استیت‌لس یعنی هر درخواست HTTP مستقل از درخواست‌های قبل است و سرور اطلاعات وضعیت کاربر را نگه نمی‌دارد؛ بنابراین هر بار همه داده‌های لازم باید دوباره ارسال شود.

آیا استفاده از HTTP هنوز رایج است یا کاملا جای خود را به HTTPS داده؟

HTTP هنوز وجود دارد، اما اغلب وب‌سایت‌های مدرن به‌دلیل اهمیت امنیت، سئو و اعتماد کاربران به‌طور کامل به HTTPS مهاجرت کرده‌اند و استفاده از HTTP خیلی رایج نیست.

کد وضعیت ۴۰۴ یا ۵۰۰ یعنی چه؟

نسخه HTTP/2 چه برتری‌هایی نسبت به HTTP/1.1 دارد؟

HTTP/2 با استفاده از چندکاناله‌سازی، فشرده‌سازی هدرها و انتقال سریع‌تر درخواست‌ها، سرعت بارگذاری صفحات را به‌طور چشمگیری افزایش داده و مصرف پهنای باند را کاهش می‌دهد.